Everyone needs someone to make them feel
like tomorrow is more than another day.
– Anonymous
NATUGAW ang pamalandong ni Renelyn sa dihang may gitunol kaniya nga usa ka kard. Iyang gidawat ang kard apan wala niya basaha. Hinuon, iyang gipanid-an ang naghatag sa kard. Nagpadayon kinig apod-apod sa kard paingon sa luyong bahin sa sakyanan. Unya mibalik kini sa pangunahan ug miatubang sa mga pasahero. Batan-on kini ug kaedad ra niya. May pamarog ug hindik tan-awon sa kupkop og kulongon nga buhok. Angayan sa maong ug tsirt nga haom sa bus-okon niining lawas. Mapahiyomon kini samtang walay pagpanuko ug kataha nga namulong.
“Maayong buntag sa tanan. Ako si Renan, usa ka self-supporting student. Namaligya kog pastillas aron makapadayon sa akong pag-eskuyla. Kining akong baligyang veggie pastillas produkto sa Makmak Food Manufacturing sa San Pedro, Bustos, Bulakan. Tag P35 ang putos, P100 ang 3 ka putos.”
Bitbit ang bag nga gisudlan sa pastillas, gibalikan sa batan-on ang mga pasahero nga midawat iyang kard. Ang kadaghanan igo lang miuli sa kard ug wala mopalit sa iyang produkto. Apan bisan pa wala magpakita ang batan-on og pagkadismaya. Mapahiyomon kining mipabati sa iyang pasalamat, lakip na niadtong wala mopalit sa iyang gibaligya.
Pag-abot sa batan-on sa tunga-tunga nga bahin sa bus diin siya naglingkod habig sa tuo, mipalit siyag pastillas.
“Tulo ka putos,” niya pa nga mitunol sa P100.
“Salamat, Ma’am ning imong tabang,” matod sa batan-on human itunol ang iyang tulo ka putos.
“You are welcome. Puwede akong pangayoon kining imong kard?”
“Sure Ma’am, no problem.”
Misaka ang batan-on sa bus sa paggawas sa sakyanan sa Westbound Bus Terminal. Nanaog kini pag-abot sa El Salvador, human magpasalamat pag-usab sa mga pasahero. Duolan tunga sa oras kining namaligyag pastillas sulod sa aircon bus.
Iyang gibasa ang kard:
“Good day, Ma’am/Sir
I am Renan
Magtitinda lang po nang
Pastillas – P35 each/3 for P100
Thank you and God bless.
“It is better to sell than to steal.”
“Challenges are what make life interesting and
overcoming them is what makes life meaningful.”
Natandog si Renelyn sa iyang nabasa. Nakadayeg siya sa batan-on nga sa way duha-duha nagsulti sa tinuod. Nakadayeg siya sa determinasyon niini nga makaeskuyla. Kayha, wala na kiniy ginikanan ug kon duna man, walay katakos sa pagpaeskuyla kaniya. Mao nga naninguha nga nakatungha sa kaugalingong panlimbasog. Butang nga nakapaaghat ni Renelyn sa paghunahuna sa iyang kaugalingong kahimtang.
Kagahapon, kulang sa kadasig siyang nagpaenrol sa usa ka publikong unibersidad sa Cagayan de Oro City. Dili tungod kay dili siya gustong magpadayon pag-eskuyla kondili tungod kay napalaw ang iyang gusto nga moeskuyla didto sa Manila. Masub-anon siya tungod kay nahimulag sa duha ka suod niyang klasmet sa La Salle Academy nga didto nagpadayon sa pagtungha sa mahalon ug pribadong unibersidad sa Manila. Nagkasabot ang barkada nga dili magbulag sa ilang pag-eskuyla sa kolehiyo. Apan sukwahi ang nahitabo kay wala mobulig kaniya ang kapalaran.
Haruhay ang pagpuyo sa ilang pamilya. Dako ang ilang balay sulod sa Andrada Heights Subdivision. Tulo ang ilang sakyanan – usa ka pik-ap, usa ka SUV wagon ug usa ka awto. Mahatag sa iyang ginikanan ang iyang gusto ug kapretso. Ilabi na kay nag-inusara siyang anak. Gipatungha siyas iyang ginikanan sa usa ka pribadong tunghaan sa ilang dakbayan kay dili nila gusto nga mag-antos siyas publikong eskuylahan kay huot ug init ang mga klasrom ug kulang ang mga libro ug pasilidad. Ug misugot ang iyang papa ug mama sa iyang hangyo nga adto magtungha sa mahalon ug pribadong kolehiyo sa kaulohan. Apan nausab ang tanan dihang kalit mitaliwan ang iyang amahan tungod sa stroke. Tulo ka adlaw ang iyang amahan sa Adventist Medical Center diin didto kini nabugtoan sa kinabuhi tungod sa massive brain hemorrhage. Naghinapos na ang kataposang tuig niya sa hayskol sa pagkahitabo sa trahedya sa ilang pamilya. Sa pagkamatay sa iyang amahan, iyang nasayran ang tinuod nga sitwasyon sa ilang pamilya. Nga ang ilang pagkabutang sama sa gambalay nga gitukod sa balas nga nagpaabot lang sa hampas sa balod aron magun-ob.
Milambo ang ilang kahimtang tungod sa construction business sa iyang amahan. Ang Fajardo Construction nagsugod sa mga kontrata sa gobyerno sa pagtukod og gagmayng school buildings ug paggrabas sa barangay roads. Sa kadugayan nakabaton ang Fajardo Construction og mga ekipo ug maayong track record aron makaapil sa mga bidding sa dagkong mga prohekto sama sa pagtukod og municipal halls ug pagsemento sa municipal streets. Kon basehan sa pag-asenso sa ilang kahimtang, malamposong ang iyang amahan sa iyang construction business. Apan limod sa iyang kasayoran, naputos sa utang ang iyang amahan. Tungod sa utang ug pagkaundang sa iyang negosyo, naimbargo ang inutang nga damtrak ug grader. Gilakip pagsubasta sa bangko ang karaang mga damtrak, grader ug concrete mixer. Napugos usab ang iyang inahan pagbaligya sa duha nila ka sakyanan aron makatabang sa ilang panginahanglan. Gawas pa, dakog gasto ang pagbaton og sakyanan. Gipabilin ang pik-ap kay magamit kini sa ilang pagbiyahe ug panginabuhi.
Maayo na lang kay wala malakip pagsubasta ang ilang balay. Maayo na lang kay may kinitaan ang iyang inahan sa patigayon niini. Ang iyang inahan ang nagdumala sa kan-anan sa iyang ginikanan nga dili na makalahutay pagtrabaho. Ang Seaside Grill naila sa iyang sinugbang yellow fin tuna ug mga pagkaon gikan sa dagat. Gidugokan ang kan-anan sa daghang suki tungod kay duol ra sa haywey ug daplin sa dagat. Usa na si Papa niya Rene diin sa Seaside Grill nakaila ang iyang Mama Evelyn. Sa kasamtangan, mikunhod na ang kita sa Seaside Grill tungod sa pagsubol sa mga kan-anan nga nagluto og isda, ulang ug ubang pagkaon gikan sa dagat. Hinuon, ang kinitaan sa kan-anan paigo pa sa inadlaw-adlaw nilang panginahanglan ug sa iyang Lolo ug Lola. Ug sa iyang balayronon sa tunghaan ug sa board and lodging sa dakbayan diin siya magtungha.
UNANG adlaw sa klase. Pito ka subjects ang iyang gikuha isip freshman sa College of Engineering sa University of Science and Technology of Southern Philippines. Gusto niyang mahimong enhinyero sama sa iyang amahan nga iyang giidolo. English I ang una niyang sabdyek. Wala siyay nailhan sa kapin sa 40 ka estudyante sulod sa klasrom. Diha-diha, nahinumdom siyas iyang mga klasmyt ug barkada sa La Salle Academy. Milingkod siya sa luyo nga dapit sa klasrom ug gisuhid ang palibot. Iyang namay-ongan ang usa ka estudyante nga naglingkod habig sa wala sa iyang atubangan. Seryoso kining naminaw sa ilang maestra nga magpaila sa kaugalingon ug namahayag mahitungod sa sabdyek, takda sa klase ug sa pamaagi sa paghimog grado. Milingi ug mipahiyom kaniya ang lalaki. Mibalos siyag pahiyom.
Nahinabi niya ang lalaki sa iyang pagmeryenda sa kantina sa tunghaan.
“Miss, can I join you?” matod sa batan-on nga mapahiyomon.
“Sure,” niya pa nga mibalos pagpahiyom.
“Ako diay si Hernan Geocallo,” gitunol sa lalaki ang iyang kamot.
“Renelyn Fajardo,” niya pa nga midawat sa lamano. “Kaila ko nimo. Ikaw tong namaligyag pastillas sa bus.”
“You may not believe it, nakadumdom sad kos imo. Mipalit kas akong pastillas. Gusto kong magpasalamat pag-usab.”
“You are welcome, pag-usab. Bitaw, how did you do it. Ginadili ang pagtindag pagkaon sulod sa bus. Gani, naa may pahibalo nga “Bawal magtinda nang itlog, mani at mais sa loob nang bus”.
“Dili man itlog akong baligya. Sorry for the joke. Bitaw, nangayo kog permiso sa tagdumala sa RMTI.”
“Didto ka nanaog sa El Salvador.”
“Taman ra didto ang akong rota sa pagbaligya. Diay, taga El Salvador ko. Ikaw?
“Iligan City. You’re not eating?”
“Di ko tigmeryenda. Gusto lang kong makig-ila-ila nimo.”
“Akong tiwason ning meryenda. Duna koy laing klase sa buntag, Math I.”
“What room?”
“Room 37.”
“What a coincidence o gisuwerte lang ko. Klasmet tas Math I.
“Glad to meet you, Renan. Nga kauban tas klase. Wa koy kaila dinhi.”
“Ako sab. Ikaw ang akong unang nakaila dinhi.”
Ug higala, maoy diha sa iyang hunahuna. Kauban ni Renan, nagaanan ang iyang gibating kamingaw sa iyang barkada. Ganahan siyang makig-estorya kang Renan. Sadya siyang mahinabi. Daghan pa siyag gustong masayran sa bag-o niyang kaila. Ang sa kaisog niini sa pagbaligyag pastillas sulod sa bus. Ang tinubdan sa iyang kaikag nga makatungha sa kolehiyo nga self-supporting student. Ang iyang pangandoy sa kinabuhi.
Nianang pagkagabii, nagdamgo siyang nagsakay sa RTMI bus paingon sa Iligan City. Diha si Renan nga namaligyag pastillas. Pag-abot sa batan-on sa tunga-tunga nga bahin sa bus diin siya naglingkod habig sa tuo, mipalit siyag pastillas nga sama katam-is sa pahiyom sa nagbaligya niini.
