Fiction is the lie through which we tell the truth.
Albert Camus
UNANG ADLAW
Pasado alas-nuybe nas buntag sa pagsulod niyas Cancer Center. Midiretso siyas kawnter ug gisulat ang iyang ngalan sa listahan. Ika-siyam siyang pasyente. May giandan nga consent to daily treatment tapad sa listahan. Iyang gipirmahan. Gisabot na niya ang klerk nga maoy mopil-ap sa porma kay lisod basahon ang iyang sinulatan.
Ang mga tag-as nga lingkoranan sa lawak-hulatanan nag-atubang sa kawnter, gawas sa duha nga gipidpid sa wala ug tuong mga kilid sa lawak. Diha siya molingkod sa bangko sa walang kilid. Iyang gitan-aw ang mga pasyente ug ang ilang mga kuyog. Kadaghanan kanila lingaw sa ilang selpon. Diha ang bata nga may kanser sa utok. Walay timik ang bata sa iyang wheelchair nga gitapad sa galingkod niyang inahan.
Nailhan niya ang dagway sa mga pasyente gawas sa usa nga mao pa niya nakita. Bag-ong pasyente. Ulhos-ulhos ang pasyente dinhi. Naay magsugod sa ilang radiation therapy ug naay motapos na. Ang pagtambal himoon sa adlawng Lunes ngadtos Biyernes. Ang radyesyon may epekto sa maayong mga selyula nga maigo ug ang duha ka adlaw nga pahuway motabang sa pagpaalim sa nadaot nga mga selyula.
Ang motapos hatagag panahon sa pagpaambit sa iyang kasinatian. Ang una niyang naabtan nga migradwyt usa ka retiradong magtutudlo. Tapad niyag tindog sa atubangan ang iyang asawa nga usa usab ka reitiradong magtutudlo. Hinay ang tingog sa nagpaambit apan iyang nasabtan ang kinatibuk-an sa testimoniya niini. Prostrate cancer ang iyang sakit. Nasuta kini sa gihimong ultrasound-guided biopsy sa iyang prostata. Matod niya, nakalitan siya sa pagkasayod sa iyang sakit. Naguol siya. Kay hadlok magpatambal sa hospital, giunya-unya niya ang gisugyot nga hormonal therapy sa iyang urologist. Misulay siyag “binisaya” nga pagpanambal, hangtod wala na siya kabalibad sa pamugos sa iyang asawa nga tumanon ang mga giresita sa doktor. Matod pas iyang doktor, sayon ayohon ang iyang kanser kay Stage I pa kini. Human sa kapin sa usa ka tuig nga hormonal therapy, gisunod ang radiation therapy. Sumala sa resulta prostate-specific antigen test naayo na ang iyang sakit. Iyang gitapos ang iyang pakigpulong sa pagpasalamat sa Ginoo, ni Dr. Ram ug sa mga sakop sa radiation oncologist.
Sulod sa duha ka semana niyang balik-balik sa tambalanan, tulo ka pasyente na ang iyang nahinabi. Iyang gikapayan ang duha nga naglingkod sa naandan nilang puwesto tapad sa ilang mga asawa. Ang usa may bukol sa gawas sa bagolbagol dapit sa walang dunggan. Sunod semana mahoman na ang iyang 33 ka radyesyon sesyon. Lagom ug katol ang iyang liog nga napaso sa high intensity x-rays.
Ang ikaduha, dunay malignant tumor nga mitapot sa bukog sa iyang dapi-dapi. Sa sinugdan didto ras tuhod ang bukol nga iyang gidaladala. Abtag duha ka tuig, nakita ang dakong bukol sa iyang dapi-dapi. Batan-on ang pasyente nga matod pas iyang asawa migamay ang lawas tungod sa sakit.
Nahinabi usab niya ang usa ka madre nga may kanser sa totoy. Wala pa moabot ang madre.
Usa sa gusto niyang ikahinabi mao ang inahan sa batan-ong pasyente. Nakahigayon siya karon kay nakatapad niya sa lingkoranan.
“Maayong buntag, Mam. Ako si Edwin Sumatra. Taga Bukidnon.”
“Erna Bransuela. Taga Balingasag. Ang akong anak, si Belen.”
“Maayong buntag, Belen.”
Maayong buntag, Sir.”
“Mam, unsay sakit sa imong bata?”
“Thyroid cancer, Stage 1. Gipagamay ang tibugol sa iyang tilaok sa dili pa operahan.”
“Maayo kay sayong natambalan ang iyang sakit.”
“Salamat sa Ginoo. Ikaw Sir, nganong nag-RT ka?”
“Sakit sa tigulang. Bitaw. Prostate cancer. Stage 4.”
“Mao ba? Dili sakit, Sir?”
“Wa koy gibating kasakit. Nasumpo sa hormone therapy ang kanser nga mikuylap sa akong gusok.”
“Sa gusok?”
“Ang mitastasis sa prostate cancer mag-una sa bukog. Lain poy ato, ikapila na ning RT sesyon ni Belen, Mam?”
“Ika-26 na. Mogradwyt siya sunod ugma.”
“Unsay grado sa imong anak, Mam?”
“Fourth year college.”
“Himasa imong anak?”
“Hilig siya mobasag nobela ug sugilanon.”
“Ihatag unya ning akong libro sa iya. Punpon nis akong mga sugilanon nga napatik sa Bisaya magasin.”
“Salamat ani, Sir.”
“Way sapayan.”
“Biyaan ka namo, Sir, kay pasudlon na mis radiation room.”
“Sige, Mam.”
Samtang nagpaabot sa iyang turno, mipaduol siya sa nahimutangan sa usa ka lalaki nga may kanser sa utok. Gusto niyang masayron kon unsay ikasulti niini sa iyang sakit.
IKADUHANG ADLAW
Sayo siyang mitungha sa Cancer Center. Wa pay alas-otso sa buntag. Sa iyang pag-abot, diha na si Belen ug ang iyang inahan. Alas-otso pa magsugod ang radyesyon sesyon, busa nakahigayon siyag pakig-estorya ni Belen.
“Maayong buntag, Belen. Komosta?”
“Ok ra, Sir.”
“Kana, Day. Payts gyod ug salig sa Ginoo.”
“God is good, Sir.”
“All the time,” sumpay niya. “Nakasugod ka nag basa sa libro?”
“Upat na ka sugilaon akong nabasa. Salamat kaayo, Sir. Super imong libro.”
“Ang kaanindot sa libro naa sa nagbasa.”
“Ang Offline. Hala, nag-away ang mag-uyab tungod lang kay offline ang ATM. Mag-uli pa to sila, Sir.”
“Sa tinuod nga kinabuhi, puwede silang mag-uli.”
“Para sa ako, Sir, angayan sad bulagan si Becbec kay way pagsalig sa iyang uyab.”
“Kon kana ang imong gusto isip magbabasa.”
“Nindot ang imong paghulagway sa mga dapit ug mga panghibato sa “May Tunob Sa Luha Sa Baybay Sa Brighton-le-Sands” ug “Ang Babaye Sa Simbahan Sa Yotsuya”. Nakaadto kas Australia ug Japan, Sir?”
“Nakabisita ko didto.”
“Ah, mao diayng katuhohan ang imong gisulat. Sir, tinuod nga naminyo kas japayuki?”
“Ha-ha-ha! Piksiyon to. Sum-ol basahon ang tinuod nga panghitabo apan mahimo kining mabulokon sa imahinasyon sa magbabasa kon sagolan og tinomutumo. Hangtod nga ang magbabasa di na kahibalo unsay tinuod ug unsay dili.”
“Down to earth ang imong mga sugilanon, Sir”
“Tradisyonal kong magsusulat ug ang akong kasinatian maoy tinubdan sa akong panugilon. Sumala pas pasiuna ni Omar Khalib sa akong libro, “may mga manunugid nga mitapot sa tradisyonal nga panugid nilang Chekhov, Tolstoy ug uban pang pormalistang manunugid nga sama bag usa ka pangugat ug apirmasyon nga ang sugilanon sa tawo yano lang ug bisan unsaon pag sirko-balintong sa panuwat, ang bili sa tawo diha sa piksiyon managsama ra; ang kapakyasan, ang mga damgo, ang mga tinguha, ang kahungog, ug ang mga pagdaog sa tawo walay kausaban.”
“Professional writer ka, Sir?”
“Dili, kalingawan lang. Imbitaha kos imong Facebook account kon iteresado ka mahitungod sa pagpanulat ilabi sa katitikang Bisaya.”
“Sige, Sir.”
“Basin makasulat kog sugilanon mahitungod sa atong panagkita dinhis Cancer Center. Ok lang sa imo?”
“No, prob, Sir. Piksiyon man imong sulaton.”
“Ayawg kabalaka kay lain ang imong ngalan ug adres. Graduation nimo ugma. Maminaw unya kos imong pagpaambit.”
“Maulaw man ko, Sir. Pero pasultihom man gyod ko ni Dr. Ram.”
“Gitawag na akong ngalan. See you tomorrow, Mam Erna, Belen.”
Misulod siyas radiation room. Gipahigda siya sa treatment table. Samtang gipahiangay sa duha ka mga radiology technician ang linear accelerator nga modirekta sa radyesyon ngadtos iyang prostate, gihunahuna niya ang iyang gisulti kang Belen. Ambot kon masulat ba niya ang iyang gisaad nga sugilanon kay sa pagkatinuod lang lisod buhatag piksyon ang ilang panagkita sa Polymedic Medical Plaza. Sayon ra unta kon batan-on ug ulitawo pa ang nahinagbo ni Belen. Mao kini ang plot o dagan sa sugilanon: Magkasuod silas Facebook ug magkita pag-usab. Ang maong panagtagbo mahimong tabunok nga kahigayonan aron mogitib ang subol sa talagsaong pagbati sa dalaga ug ulitawo. Ug taposon ang sugilanon sa ilang paghigugmaay. Happy ending. Kon magpabilin siyang edaran, mao kini ang dagan sa estorya: Mobalik ang sakit ni Belen nga modala kaniya sa kamatayon. Kamatayon nga mohikaw sa dalaga sa taas ug malipayong kinabuhi. Tragedy ang resulta. Dili malipay ni Belen kon kini ang lintunganay sa estorya. May nahunahunaan siya. Nganong dili na lang kutoban ang sugilanon sa duha ka adlaw nga panagkita sa edarang magsusulat nga may prostate cancer ug sa batan-ong babaye nga may thyroid cancer?”
